Statüko, liderlerimizin zihninde sağlam bir şekilde yer etmiştir; işte bu yüzden, sorunu çözmek gibi genel bir hedefe yönelik girişimleri tasavvur edemiyor ya da destekleyemiyorlar.
Kıbrıs meselesinde hiçbir ilerleme kaydedilmemekle kalmıyor, iki lider arasındaki her görüşme de bir sürpriz barındırıyor. En son sürpriz, Kıbrıs halkına iki liderin ‘çevre ve kültürel eserlerin takası ile ilgili girişimlere devam etme konusunda anlaştıklarını’ bildiren bir Birleşmiş Milletler bildirisiyle geldi. Bunun çevre açısından ne anlama geldiği bize açıklanmadı. Dürüst olmak gerekirse, takas edeceğimiz ‘kültürel eserlerin’ ne olduğunu dahi anlamadım. Ancak, Cumhurbaşkanı’mızın bu parlak fikirleri, Kıbrıslı Türk lidere sunduğu ve – sözde – süreci ilerletecek olan 19 maddelik listeye dahil ettiğini duyurduğunda rahatladım.
Tüm sürecin bu kritik dönüm noktasında, önerilerin bu düzeyde olması gerçekten mümkün mü? Kültürel eserlerin değiş tokuşu! Yazılı olarak sunulmayan, sadece not alan Erhurman’a dikte edilen o meşhur 19 maddenin, en azından uluslararası toplumu Kıbrıs Rum tarafının çıkmaza son vermek için elinden gelen her şeyi yaptığına ikna edecek bazı somut fikirler içereceği izlenimine kapılmıştım.
Ancak mesele sadece bu değil. Takas için yapılan bu ‘masum’ önerinin ardında, Kıbrıs sorunu ve çözümüne dair algı yatıyor. Takas, “bizim olanı bize verin, biz de size sizinkini verelim” anlamına gelir. Bu her ne olursa olsun. Bugün ‘kültürel eserler’, yarın mülkler (ki bu zaten oluyor). Bu, barikatların açılmasının, bölünme hattında kaç tane boşluk yaratıldığıyla değil, hangi boşlukların her iki tarafa ne kadar uygun olduğuyla ölçülme mantığının aynısıdır.
Bu Kıbrıs sorunu meselesinde tek farklı düşünen ben miyim, bilmiyorum. Ancak, statükonun liderlerimizin zihinlerinde sağlam bir şekilde yer etmiş olduğuna dair kesin bir inancım var; işte bu yüzden, sorunu çözme gibi kapsayıcı bir hedefe yönelik girişimleri tasavvur edemiyor ya da destekleyemiyorlar. Dolayısıyla, ‘ikinci en iyi çözüm’ politikasının örtük manevralarında keşfettiğimiz ‘karşılıklılık’ çerçevesi içindeki marjinal fikirlerle yetiniyoruz.
Her bir topluluğun kimlik ve tarihini ifade eden bu tür ‘kültürel eserler’ varsa, barış içinde ve bir arada yaşam ile işbirliği vizyonunu göz önünde bulunduran biri, hepsini tek bir yerde toplar ve bunlar aracılığıyla ortak unsurları ve paylaşılan yolculuğu vurgular. Zira eminim ki, bu fikri ortaya atan Cumhurbaşkanı Hristodulidis’in kastettiği kültürel eserler tam da bu niteliktedir. Ancak, bu eserlerin tek bir yerde, bir arada var olması yerine – tıpkı bir gün iki topluluğun bir arada yaşamasını istediğimiz gibi – her iki tarafın da kendi alanını diğerinin izlerinden ‘temizleyebilmesi’ için bu eserleri birbirimizle takas ediyoruz. Eserler kültürel farklılıkları ortaya koysa bile, bunlar da farkında olmamız gereken Kıbrıs gerçekliğinin bir parçasıdır.
Ayrıntılarda boğuluyor muyum? Belki de. Yine de Kıbrıs meselesiyle uğraşanların daha derin düşünceleri tam da bu tür ayrıntılarda ortaya çıkıyor. ‘Bizim’ ve ‘onların’ olanlardan, ‘bizim alanımız’ ve ‘onların alanlarından’ bahsediyorlar. Ve bu nesnelerin dahi (her ne olurlarsa olsunlar) ortak referans noktaları aranması gereken hafıza taşıyıcıları olduğunu fark edemiyorlar.
Her ne olursa olsun, bu spesifik fikir, geçmişteki benzer bir fikrin yeniden üretilmesinden ibarettir. Sanki biri yapay zekaya fikir sormuş ve yapay zeka da onu tarihsel örneklere yönlendirmiş gibi. Mesela 2019’da, Kıbrıslı Türklerin Kıbrıslı Rum sanatçılara ait 219 tabloyu iade ettiği ve Kıbrıslı Rumların da toplumsal tarihle ilgili 76 görsel-işitsel arşiv belgesini teslim ettiği gibi.
Mağusa ile alakalı bu öneri dahi daha önceden reddedilmiş bir önerinin yeniden ısıtılmasından ibaretti. Görünüşe göre cesaret, siyasi hayal gücü ve vizyon eksikliği söz konusu olduğunda… insanlar komşularından (atalarından) kopya çekiyorlar.
Kaynak: BÖLÜNMENİN ‘ESERLERİ’
